Sprekers

februari 5, 2021
doelgroep
Doelgroep en Accreditatie
februari 5, 2021
programma
Programma
februari 6, 2021

Over de sprekers

 

Als woorden tekortschieten; het getraumatiseerde lichaam in therapie

1.
Lichaamsgerichte therapie bij vroegkinderlijk trauma: de stand van zaken in theorie en praktijk

Prof. Dr. Frank Röhricht, psychiater, lichaamsgericht psychotherapeut, medisch directeur onderzoek, innovatie en opleiding van de East London NHS Foundation Trust, honorair hoogleraar Queen Mary University Londen.

Introductie
Traumagerelateerde problematiek komt veel voor en vooral de gevolgen van vroegkinderlijk trauma vormen een grote belasting voor zowel individu als maatschappij.  De functiebeperkingen en ontregelende symptomen die het gevolg zijn van psychotrauma wijzen op een ernstig verstoring van embodiment en omvatten dissociatie, somatisatie, affectdisregulatie, en diepgaande en langdurige veranderingen van de stressregulerende lichaamssystemen. Onderzoek wijst uit dat traumatische ervaringen vaak leiden tot adaptieve psychosomatische regulatie strategieën vanuit de impliciete geheugensystemen, die de patiënt beletten een bevredigend leven met betekenisvolle relaties te hebben.  Er is daarom een groeiend besef dat een embodied, lichaamsgeoriënteerd kader van belang is bij het behandelen van de complexe symptomen horend bij de gevolgen van traumatische stress (e.g. Levine, 1997; Rothschild, 2000; Ogden et al. 2006; van der Kolk, 2006; Payne et al., 2015).

In de lezing wordt ingegaan op de resultaten van onderzoek naar de somatische gevolgen van vroegkinderlijk trauma. Aan de hand hiervan wordt de basis voor een lichaamsgeörienteerde psychologische interventiestrategie voor psychotrauma geschetst. Review van de literatuur over lichaamsgerichte interventies geeft een beginnend positief beeld van het effect van deze interventies. De resultaten uit deze review worden kort samengevat en de consequenties voor onderzoek en praktijk worden besproken.

Leestips
Ogden, P., Pain, C., & Fisher, J. (2006). A sensorimotor approach to the treatment of trauma and dissociation. Psychiatric Clinics of North America, 29, 263–279. https://doi.org/10.1016/j.psc.2005.10.012
Röhricht, F. (2009) Body oriented psychotherapy – the state of the art in empirical research and evidence-based practice: a clinical perspective. Body, Movement and Dance in Psychotherapy. An International Journal for Theory, Research and Practice, 4, 135–156.
Van de Kamp, M. M., Scheffers, M., Hatzmann, J., Emck, C., Cuijpers, P., & Beek, P. J. (2019). Body‐ and movement‐oriented interventions for posttraumatic stress disorder: A systematic review and meta‐Analysis. Journal of Traumatic Stress, 32, 967-976.
Van der Kolk, B. A. (2015). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. New York, NY: Penguin Books.

Korte Bio
Frank Röhricht is psychiater, lichaamsgericht psychotherapeut en medisch directeur onderzoek, innovatie en opleiding van de East London NHS Foundation Trust. Hij is als honorair hoogleraar verbonden aan de Queen Mary University Londen. Frank Röhricht studeerde in 1990 af als arts aan de Vrije Universiteit van Berlijn. Hij rondde in 1988 zijn opleiding tot lichaamsgericht psychotherapeut af. In 1995 promoveerde hij op het onderwerp lichaamsbeleving bij psychose. Hij werkte meer dan 25 jaar als psychiater en lichaamsgericht psychotherapeut. Frank heeft 15 jaar ervaring als medisch manager bij de National Health Services (NHS). Hij is een van de leidende onderzoekers op het gebied van de fenomenologie van de lichaamsbeleving en lichaamsgerichte therapie bij psychiatrische problematiek. Hij is lid van de European Association of Body Psychotherapy (EABP). Vanaf 2005 is hij beschermheer van de Association for Dance Movement Psychotherapy UK Hij is codirecteur van het masterprogramma “Clinical Psychology with Body Psychotherapy Certificate” in Istanbul, Maltepe University.

2.
Vroegkinderlijke trauma, alexithymie (geen woorden voor emoties) en het lichaam

Dr. Annemiek van Dijke, senior onderzoeker, klinisch (neuro)psycholoog-psychotherapeut en psycho-traumatherapeut bij de online poli van PsyQ en in haar eigen praktijk.

Introductie
Na de geboorte is een mens in de basis ‘af’ en dienen er zich ontwikkelingstaken aan in daarvoor gevoelige perioden van ons leven (taal, planning en organisatie, emotie herkenning bij zichzelf, hechting, emotie herkenning bij anderen, etc). Bij patiënten met een post-traumatische stressstoornis na vroegkinderlijke trauma zien we dat aan dergelijke complexe ontwikkelingstaken niet of onvoldoende is toegekomen. Integratie van zich steeds verder ontwikkelende sensorische informatie van lichaam (puberteit, executief functioneren), emoties en cognities is verstoord. Deze informatie wordt vervolgens gefragmenteerd opgeslagen in het lange termijn geheugen. Ook een integratieve mentale representatie van het lichamelijke zelf is vaak voldoende ontwikkeld (verstoord lichaamsbeeld). Dit heeft negatieve consequenties voor zelfbeeld en zelfregulatie-mogelijkheden en emotieherkenning (alexithymia). Lichamelijke sensaties kunnen daardoor niet worden herkend als een lichamelijke component van een emotie maar worden aangezien als signalen van een (lijdend) lichaam. Dit wordt vaker herkend bij mensen met een conversiestoornis of somatische symptoomstoornis/ SOLK. In de behandeling is er dan moeite om gevoelens onder woorden te brengen of emoties te differentiëren (alexithymia) en dit kan voor misverstanden of disrupties zorgen in de therapeutische alliantie.

In deze lezing wordt ingegaan op de voornaamste kenmerken van alexithymia en de relatie met trauma en het lichaam. Daarnaast worden interventies besproken om met trauma-gerelateerde alexithymia en lichamelijke klachten om te gaan.

Leestips
Van Dijke, A., (2019). De somatische symptoomstoornis en verwante stoornissen: relevante neuropsychologische bevindingen voor de klinische praktijk. In: De rol van neuropsychologie bij psychotherapie. J. A. M. Vandermeulen, M. M. A. Derix, A. van Dijke (Red.), (pp. 107-116). Houten: BSL. ISBN 978-90-368-2262-6
Van Dijke, A. (2018). Alexithymia types in borderline personality disorder and somatic symptoms disorder patients. In R. J. Teixeira, B. Bermond, & P. P. Moorman (Eds.),

 Korte Bio
Dr. Annemiek van Dijke werkt al sinds 1994 met getraumatiseerde patiënten. Zij is gepromoveerd op traumagerelateerde disregulatie bij patiënten met (complexe) ptss, borderline persoonlijkheidsstoornis, somatische symptoomstoornissen, dissociatieve stoornissen en angst en depressie. Zij is sinds 1998 in diverse rollen en functies betrokken bij diverse post-master opleidingen. Daarnaast geeft zij in binnen- en buitenland lezingen en workshops over diagnostiek en behandeling van complexe traumagerelateerde (neuro)psychologische klachten. Vanuit haar eigen praktijk geeft zij supervisie voor verschillende -opleidingen.  Zij was bestuurslid van de ESTD en lid van de wetenschappelijke commissie van de ISSTD, die haar werk met diverse awards beloonden.

3.
De wonderlijke weg van jeugdtrauma naar psychische problemen

Dr. Marco Boks, Psychiater en onderzoeker UMC Utrecht

Introductie
Hoe het kan dat traumatische ervaringen in de jeugd levenslang invloed houden op het lichamelijk en geestelijk functioneren is niet helemaal duidelijk. In toenemende mate zijn er aanwijzingen dat ook lichamelijke veranderingen, en misschien zelfs veranderingen in het DNA een rol spelen in de langdurige kwetsbaarheid na jeugdtrauma. Deze lezing presenteert de nieuwste inzichten over de rol van genetica en epigenetica bij de effecten van jeugdtrauma. Er zal worden ingegaan op wat de consequenties zijn van deze inzichten en hoe deze mogelijk kunnen leiden tot een verbeterde behandeling.

U neemt kennis van de rol van genetische en epigenetische mechanismen die een rol spelen bij jeugdtrauma en welke de mogelijke rol is van epigenetica bij trauma behandeling

Korte Bio
Marco Boks is psychiater en onderzoeker in het Universitair Medisch Centrum Utrecht op de afdeling psychiatrie en leidt het zorgprogramma stress en trauma. Hij wil weten hoe het kan dat psychotrauma een levenslange invloed heeft op de psychische gezondheid en onderzoekt hiervoor hoe trauma de werking van onze genen verandert. Deze aanpassingen aan het DNA, epigenetica genoemd, zijn interessant omdat het ook een manier kan zijn om de kwalijke gevolgen van trauma ongedaan te maken. Marco presenteert resultaten uit studies waarin militairen werden gevolgd die in Afghanistan vochten, PTSS kregen en soms succesvol werden behandeld. Ook gaat hij in op de rol van jeugdtrauma en geprobeerd wordt de schade hiervan met behulp van therapie en voedingsmiddelen ongedaan te maken

LeestipsVan der Kolk: The body keeps the score.
De SAM studie – UMC Utrecht
https://www.umcutrecht.nl/nl/ziekenhuis/wetenschappelijk-onderzoek/de-sam-studie

4.
Re: Born: een Dansfilm over opstaan

Annemijn Rijk, choreograaf

Introductie
Focus, spierspanning, ademhaling, beweging. Allemaal ingrediënten die sterk bepalen hoe en wat een lichaam communiceert. Het lichaam kan gezien worden als drager van een boodschap: leert men de codes van het lichaam kennen, dan weten we beter wat er speelt. Als choreograaf weet Annemijn Rijk dat een (vroeg)traumatische ervaring zich in een lichaam kan nestelen en zich jaren na dato via datzelfde lichaam kan uiten.

In haar werk als choreograaf neemt zij het lichaam als referentiepunt en als basis voor dat wat ons bindt. Zij omschrijft haar werk als ‘gebaseerd op waargebeurde verhalen’. Annemijn Rijk creëerde de korte dansfilm ‘Re: Born’ die gaat over opstaan en het terug eigenen van een lichaam nadat het iets is aangedaan. Bij het maken van voorstellingen focust Annemijn zich niet op vorm of de uiterlijke schoonheid van de bewegingen, maar zoekt samen met de dansers naar hoe trauma’s en ervaringen opgeslagen kunnen liggen in een lichaam en hoe deze vaak onaangekondigd en ongevraagd naar buiten kunnen klappen en onszelf in de houtgreep kunnen nemen. Re: Born won de ‘Jury Award’ bij het Multiplié filmfestival in Noorwegen en de ‘Film of the Month Award’ bij het Rogue Dance filmfestival in Colorado, USA. In deze korte lecture en performance zet zij aan de hand van fysieke voorbeelden de choreografie van de film Re: Born uiteen. Als maker neemt zij de congresdeelnemers mee door de gemaakte keuzes in het creatieproces vanaf het allereerste concept tot aan de uiteindelijke film. Vragen die zij daarbij stelt: Hoe laat een dansmaker het publiek kijken naar een lichaam? Welke rol kan het lichaam hebben in overwinnen van een traumatische gebeurtenis?

Leestips
Invisible Girls van dr. Patti Feuereisen
Down Girl van filosofe Kate Manne
Uitgever  Oxford University Press Inc

Korte Bio
Annemijn Rijk is choreograaf. Met het lichaam als basis en referentiepunt voor wat ons bindt, is dans voor Annemijn Rijk (1993) het optimale medium voor communicatie. Annemijns werk is zowel fysiek als theatraal, waardoor ze meerdere lagen aanboort. Momenteel werkt ze aan het 10-jaren project ‘Body of Art’ waarbij ze vanuit tien thema’s het menselijk lichaam en de onbesproken verhalen die in het lichaam schuilen onderzoekt. Haar internationaal getoonde en prijswinnende film Re: Born vormt het eerste hoofdstuk van dit project. Ze is de komende jaren de residerende maker bij het Chassé theater in Breda en de Nieuwe Vorst in Tilburg. Bij beide partners werkt ze aan Body of Art.

5.
Somatische tegenoverdracht en somatische resonantie bij traumatherapie

Dr. Nelleke Nicolai, psychiater niet-praktiserend en psychotherapeut

Introductie
In deze presentatie besteedt Nelleke Nicolai aandacht aan de somatische sensaties die we als behandelaren kunnen ervaren in de behandeling van mensen met een vroegkinderlijk. preverbaal of ongementaliseerd trauma. Vaak schamen we ons over deze -onbekende- lichamelijke gevoelens.  We kunnen deze ervaringen echter ook onderzoeken en gebruiken om beter te begrijpen waaraan de patiënt heeft blootgestaan. In deze lezing neemt Nelleke Nicolai u mee in het waarnemen van wat door behandelaren in de therapie bij vroeg getraumatiseerde patiënten gevoeld kan worden en hoe deze gevoelens zij te benoemen en onder woorden te brengen. U neemt kennis van hoe onderscheid gemaakt kan worden in de verschillen tussen de eigen ervaringen en die van de patiënt. Er wordt ook ingegaan op hoe deze gevoelens en waarnemingen terug gegeven kunnen worden aan de patiënt, over wat er mogelijk op impliciet preverbaal niveau gebeurt.

Leestips
N.J. Nicolai (2020). In levenden lijve. Het lichaam in de psychotherapie. Houten, Bohn Stafleu en Van Loghum.

Korte Bio
Nelleke Nicolai (1947) is psychiater (niet-praktiserend) en psychotherapeut. Zij heeft sinds eind 1977 patiënten behandeld met een voorgeschiedenis van seksueel misbruik en mishandeling en daarover gepubliceerd. Ze is psychoanalytisch geschoold en ook opgeleid in de gehechtheidstheorie. Zij houdt zich nu bezig met opleiding en supervisie over behandelingen van patiënten met een vroegkinderlijk trauma.  Zij schreef vele artikelen over trauma en gehechtheid en over vrouwenhulpverlening, emotieregulatie en empathie.

6.
Vroege traumatisering, lichaamsbeleving, intimiteit en seksualiteit

Dr. Mia Scheffers, bewegingswetenschapper, psychomotorisch therapeut en seksuoloog. Associate lector Bewegen, gezondheid en welzijn Hogeschool Windesheim Zwolle

Vroege traumatische ervaringen hebben een uiterst negatieve invloed op onze lichaamsbeleving. Dit heeft ook gevolgen voor onze lichamelijke relaties met anderen. Zowel de perceptie van lichaamssignalen als de expressie richting anderen van wat in ons leeft zijn beschadigd. Aandacht voor het lichaam en lichaamssensaties, contact maken met eigen wensen en behoeftes, terugkrijgen van de regie over het eigen lichaam, actief aangeven van grenzen en het leren reguleren van spanning en emoties zijn dus belangrijke thema’s. Een bewegings- en lichaamsgerichte aanpak als onderdeel van de behandeling lijkt voor de hand te liggen! Enkele behandelprogramma’s die vanuit dit perspectief ontwikkeld en onderzocht zijn, worden toegelicht. In de lezing wordt verder ingegaan op: wat we onder lichaamsbeleving verstaan en wat er bekend is over de (behandeling van) negatieve of verstoorde lichaamsbeleving bij mensen met vroegkinderlijk trauma.
En er wordt ingegaan op de gevolgen van vroege traumatische ervaringen op het gebied van seksualiteit en de relatie met lichaamsbeleving.

Leestips
Scheffers, M., Hatzmann, J., Nissen, I., Van Berkel, K., & Van Busschbach, J. (2015). Beweging in Trauma. Psychomotorische therapiemodule in de stabilisatiefase van complex trauma. Tijdschrift voor vaktherapie, 11(4), 47-54.
Scheffers, M., & Helleman, R. (2013). Trauma, lichaamsbeleving en seksualiteit. Amsterdam: Boom Uitgevers.
Scheffers, M., Hoek, M., Bosscher, R. J., van Duijn, M. A., Schoevers, R. A., & van Busschbach, J. T. (2017). Negative body experience in women with early childhood trauma: associations with trauma severity and dissociation. European Journal of Psychotraumatology, 8(1), 1322892.

Korte Bio
Mia Scheffers is opgeleid als bewegingswetenschapper, seksuoloog en integratief bewegingspsychotherapeut. Zij werkte ruim 25 jaar bij Centrum ’45, landelijk centrum voor behandeling van psychotraumaklachten ten gevolge van vervolging, oorlog en geweld. Daarnaast richtte ze samen met Gaby Staudenmayr het Centrum voor Integratieve Bewegingspsychotherapie (IBT) op. Ook hier stond de bewegings- en lichaamsgerichte behandeling van traumagerelateerde problematiek centraal. In 2018 rondde ze haar promotieonderzoek over lichaamsbeleving bij mensen met psychiatrische problematiek af. Momenteel is ze als associate lector verbonden aan het lectoraat Bewegen, Gezondheid en Welzijn van Hogeschool Windesheim. Haar aandachtsgebieden zijn het meten van lichaamsbeleving en de ontwikkeling en evaluatie van bewegings- en lichaamsgerichte interventies bij traumagerelateerde problematiek.

7.
Somatoforme dissociatie: waar te beginnen?

Marieke Hoven, MA, psychomotorisch therapeut, Certified Advanced Practitioner Sensorimotor Psychotherapy, werkzaam bij Heelzorg

Vroegkinderlijke chronische traumatisering heeft grote gevolgen voor de lichaamsbeleving op latere leeftijd. Somatoforme dissociatie en depersonalisatie zijn voor veel mensen dan ook dagelijkse realiteit. Somatorforme dissociatie kan alle sensorische modaliteiten beïnvloeden (kinesthesie, tast, pijn, visie, audio, geur en smaak) (Nijenhuis, 2004). Ook kan het zijn dat motorische functies en vaardigheden geheel uitvallen of dat er oncontroleerbare bewegingen zijn.

Deze soms ernstige symptomen kunnen ook veel praktische problemen met zich meebrengen. Want hoe naar het werk te komen als je je ‘s morgens te klein voelt om bij de deurkruk te komen? Of hoe je kinderen op tijd van school te halen wanneer je je benen tijdelijk niet kunt aansturen?

In deze lezing gaat Marieke Hoven in op hoe de symptomen van somatoforme dissociatie te begrijpen zijn in het licht van vroegkinderlijk chronische traumatisering. Zij laat u ook kennis met interventies om de uitingsvorme van somatoforme dissociatie te verminderen.  Zij bespreekt vooral ook interventies die vroeg in de behandeling kunnen worden toegepast om het functioneren in het dageliiks leven te verbeteren.

Leestips
Nijenhuis, E. R. S. (2004). Somatoform dissociation: phenomena, measurement, & theoretical issues. New York-London: W.W. Norton & Company.
Ogden, P., & Fisher, J. (2017). Sensorimotor psychotherapy: Interventies voor traumaverwerking en herstel van gehechtheid.  Uitgeverij Mens!
Fisher, J. (2018). Innerlijke zelfvervreemding overwinnen na trauma, het onderscheiden en verenigen van persoonlijkheidsdelen. Uitgeverij Mens!

Korte Bio
Marieke Hoven, psychomotorisch therapeut MA, Certified Advanced Practitioner Sensorimotor Psychotherapy. Zij werkt als psychomotorisch therapeut bij Heelzorg, Centrum voor Psychotrauma in Zwolle. Hiervoor was zij ruim 15 jaar werkzaam bij Top Referent Trauma Centrum Transit van GGz Centraal in Ermelo. De belangrijkste focus én uitdaging in haar werk is de behandeling van somatoforme dissociatie bij cliënten met traumagerelateerde problematiek en daarbij eenvoudige oplossingen te vinden voor ernstige symptomen.

Comments are closed.